Máy Đào Tốn Dầu Diesel Khi Chạy Tiến Độ: Thói Quen Vận Hành, Cầm Chừng Và Hạng Mục Bảo Dưỡng Ảnh Hưởng Tiêu Hao

Muốn tiết kiệm dầu diesel cho máy đào, hãy làm đồng thời ba việc. Một là chọn chế độ làm việc và mức ga hợp với từng việc, đừng lúc nào cũng kéo ga tối đa. Hai là thao tác tay trang gọn, xúc đầy gầu, xoay toa ít và tắt máy khi phải chờ lâu. Ba là giữ lọc gió, lọc nhiên liệu và độ căng xích luôn đúng chuẩn, vì động cơ thiếu gió hoặc gầm bị nặng thì dầu tốn thêm dù thợ lái giỏi đến đâu.

Cuối năm là lúc nhiều công trình gấp rút cho kịp tiến độ. Máy chạy hai, ba ca liên tục nên tiền dầu thường là khoản chi lớn nhất mà chủ máy phải theo dõi. Bài này Tam Hoàng Minh viết cho thợ lái và chủ máy. Nội dung gồm những thói quen ngoài công trường và những hạng mục bảo dưỡng làm máy xúc hao dầu mà nhiều người hay bỏ qua.

Vì sao hai máy đào cùng đời mà máy này tốn dầu hơn máy kia?

Hai máy cùng hãng, cùng model, cùng năm sản xuất vẫn có thể ăn dầu rất khác nhau. Nguyên nhân thường nằm ở ba nhóm:

• Thói quen người lái: lúc nào cũng để ga tối đa, xoay toa rộng, xúc lưng gầu, để máy nổ không trong lúc chờ xe ben.
• Cách bố trí mặt bằng: xe ben đỗ xa hoặc lệch nên máy phải xoay gần nửa vòng, hoặc chỗ đứng của máy thấp hơn thùng xe nhiều nên lần nào cũng phải nâng cần cao.
• Tình trạng bảo dưỡng: lọc gió bị nghẹt, lọc nhiên liệu bẩn, kim phun phun kém, xích quá căng, khớp thiếu mỡ.

Nhóm đầu và nhóm thứ hai không tốn tiền phụ tùng mà chỉ cần sửa thói quen. Nhóm thứ ba thì cần làm đúng lịch bảo dưỡng. Hãng Volvo CE cũng nhấn mạnh trong tài liệu đào tạo thợ lái rằng cách vận hành và việc bảo dưỡng hằng ngày đều ảnh hưởng trực tiếp đến lượng dầu tiêu thụ.

Chế độ ECO máy đào và mức ga: khi nào cần ga tối đa?

Máy đào đời mới đều có nhiều chế độ công suất. Ví dụ, Caterpillar có các chế độ Power, Smart và Eco trên dòng 326, 336. Komatsu, Develon (Doosan) và John Deere cũng có các chế độ ECO/POWER tương tự, chỉ khác tên gọi. Theo tài liệu của Volvo CE, nhiều thợ lái quen chọn mức cao nhất. Thực tế có nhiều việc chạy vòng tua thấp hơn mà máy vẫn làm nhanh như vậy.

Nên dùng chế độ mạnh (Power / ga tối đa) khi

• Đào đất cứng, đất lẫn đá, phá đá bằng gầu răng, cần lực đào lớn.
• Nâng tải nặng hoặc làm ở mỏ đá với tải cao liên tục.
• Di chuyển lên dốc hoặc qua bùn sâu.

Nên dùng chế độ ECO / ga vừa khi

• Xúc đất tơi, cát, đất đã cày sẵn lên xe ben.
• San gạt, vỗ mái taluy, đào rãnh nông, dọn mặt bằng.
• Đi chuyển trong công trường trên đường bằng.

Cách kiểm tra đơn giản: chạy thử cùng một việc ở hai chế độ. Nếu thời gian mỗi chu kỳ gần như không đổi thì giữ chế độ thấp hơn. Trên một số máy, chế độ ECO còn điều chỉnh cả lưu lượng bơm thủy lực chứ không chỉ hạ vòng tua. Vì vậy hãy đọc sổ tay vận hành để biết máy mình xử lý thế nào.

Thao tác tay trang, xúc đầy gầu và giảm góc xoay toa

Mỗi chu kỳ đào, xoay, đổ rồi xoay về đều tốn dầu. Bớt được động tác thừa ở mỗi chu kỳ thì cuối ca sẽ thấy khác biệt.

1. Bố trí xe ben gần, góc xoay ngắn. Nên đặt xe để toa chỉ cần xoay khoảng 90 độ hoặc ít hơn. Tránh để xe đỗ sau lưng máy.
2. Cho máy đứng cao gần bằng thành thùng xe. Volvo CE khuyên đặt máy trên bậc đất cao xấp xỉ thành thùng xe ben. Như vậy cần không phải nâng quá cao mỗi lần đổ.
3. Xúc đầy gầu, tránh xúc lưng gầu. Đi một chuyến gầu đầy đỡ tốn hơn hai chuyến gầu vơi. Răng gầu mòn cùn làm khó cắm vào đất nên cần thay đúng lúc.
4. Thao tác mượt, phối hợp tay trang. Kết hợp cần, tay gầu và xoay cùng lúc một cách nhịp nhàng. Không giật cần và không giữ tay trang đến khi xi lanh chạm cuối hành trình, vì van an toàn xả tải chỉ làm nóng dầu và tốn nhiên liệu.
5. Hạn chế di chuyển xích. Lên kế hoạch vị trí đào để ít phải di chuyển máy. Khi di chuyển thì hạ gầu thấp vừa phải.

Một số máy có tính năng hỗ trợ như Swing Assist (tự dừng xoay tại góc cài sẵn) hoặc Smartboom (hạ cần không dùng lưu lượng bơm) của Cat. Nếu máy có, nên tận dụng.

Có nên để máy đào nổ cầm chừng? Làm ấm máy và làm mát turbo trước khi tắt

Nổ cầm chừng hại gì

Theo bài phân tích trên mdx.vn, thời gian máy công trình nổ không tải có thể chiếm phần đáng kể trong tổng giờ máy. Thời gian này vẫn đốt dầu, vẫn cộng giờ vào đồng hồ, kéo ngắn khoảng cách giữa các lần bảo dưỡng, và không làm ra mét khối đất nào. Nổ không tải lâu còn làm động cơ không đủ nhiệt, dễ đóng muội.

Vậy có nên để máy đào nổ cầm chừng khi chờ xe ben không? Chờ ngắn vài phút thì để máy về ga thấp, hoặc bật Auto-idle để máy tự hạ vòng tua khi không thao tác. Nếu biết chắc phải chờ lâu, ví dụ xe ben quay đầu xa hoặc nghỉ giữa ca, thì nên làm mát máy rồi tắt. Nhiều máy có tính năng tự tắt máy khi để không. Nếu đã cài thì đừng tắt tính năng đó đi.

Làm ấm máy đầu ca

Theo mdx.vn, khi trời nóng chỉ cần nổ ngắn khoảng nửa phút. Sau đó vận hành nhẹ ở ga thấp để dầu thủy lực ấm dần, không cần nổ không tải lâu. Khí hậu miền Nam ít khi phải làm ấm lâu. Riêng các máy có yêu cầu nhiệt độ nước làm mát hoặc dầu thủy lực tối thiểu thì làm theo sổ tay.

Làm mát turbo trước khi tắt máy

Ổ trục turbo được bôi trơn và làm mát bằng nhớt máy. Nếu đang chạy tải nặng mà tắt ngay, nhớt ngừng chảy trong khi ổ trục còn rất nóng. Nhớt đọng lại bị cháy thành muội cốc, lâu ngày làm hỏng turbo. Vì vậy, sau khi làm tải nặng, hãy hạ cần, đưa ga về thấp nhất rồi để máy nổ một lúc trước khi tắt khóa. Nhiều tài liệu khuyến nghị khoảng 30–60 giây. Một số động cơ đời mới, đặc biệt động cơ có hệ thống xử lý khí thải, yêu cầu thời gian lâu hơn. Hãy tra sổ tay vận hành của model máy mình và làm đúng thời gian theo khuyến cáo của nhà sản xuất.

Lọc gió, lọc nhiên liệu, xích: các hạng mục bảo dưỡng làm máy xúc hao dầu

Lọc gió

Lọc gió bẩn có làm máy xúc tốn dầu hơn không? Có. Khi lọc nghẹt, động cơ hút không đủ gió, nhiên liệu cháy không hết. Máy yếu đi, khói đen nhiều, nhiệt độ khí xả tăng và hại cả turbo. Để biết khi nào cần thay, hãy dựa vào đồng hồ hoặc chỉ báo cản gió trên đường nạp, không nên chỉ nhìn bằng mắt. Không thổi lõi lọc bằng khí nén áp lực cao và không đập lõi vào lốp, vì dễ rách giấy lọc. Lõi lọc phụ (an toàn) không được vệ sinh mà phải thay. Xem các dòng lọc gió Donaldson tại danh mục Lọc. Một ví dụ là lõi lọc gió chính Donaldson Blue DBA5114, loại Radialseal dùng cho xe tải MACK, thử hiệu suất theo ISO 5011.

Lọc nhiên liệu và tách nước

Lọc nhiên liệu bẩn hoặc nước lọt vào dầu làm kim phun phun kém, nhiên liệu cháy không trọn, dẫn đến tốn dầu và yếu máy. Cần xả nước ở cốc tách nước hằng ngày và thay lọc đúng chu kỳ ghi trong sổ tay bảo dưỡng. Nên dùng lọc có độ lọc tinh phù hợp với hệ thống phun dầu điện tử. Ví dụ, lọc tinh Donaldson Blue DBF6776 lắp cho động cơ Cummins X12, X15, giữ được 99% hạt cỡ 4 micron theo tiêu chuẩn SAE J1985.

Xích, lốp và mỡ khớp

• Độ căng xích: xích quá căng làm gầm nặng, bánh sao và bạc nhanh mòn, máy tốn lực khi di chuyển. Xích quá chùng thì dễ trật xích. Chỉnh theo khe hở ghi trong sổ tay, và nhớ chỉnh lại khi làm trên nền bùn.
• Lốp (máy đào bánh lốp, máy xúc đào liên hợp): lốp non hơi làm tăng lực cản lăn. Bơm đúng áp suất theo khuyến cáo của nhà sản xuất.
• Mỡ khớp: bơm mỡ đủ các chốt cần, tay gầu, mâm xoay để giảm ma sát. Tham khảo mỡ và nhớt động cơ trong danh mục Dầu - Nhớt - Mỡ.

Nếu máy vừa tốn dầu vừa ra khói đen, yếu khi chạy tải, xem thêm bài Máy Đào Ra Khói Đen, Yếu Máy Khi Chạy Tải để kiểm tra theo đúng thứ tự.

Cách tự theo dõi lít dầu trên mỗi giờ máy để phát hiện bất thường

Không cần phần mềm đắt tiền. Một cuốn sổ ghi chép đều đặn đã đủ để thấy máy bắt đầu ăn dầu bất thường:

1. Mỗi lần đổ dầu, đổ đầy bình và ghi số lít cùng số giờ trên đồng hồ.
2. Lần đổ đầy kế tiếp, lấy số lít vừa đổ chia cho số giờ máy đã chạy giữa hai lần. Kết quả là số lít/giờ.
3. Ghi kèm loại việc trong khoảng đó (đào đá, xúc đất tơi, san gạt) và chế độ làm việc đã dùng.
4. So sánh theo tuần, cùng loại việc. Nếu số lít/giờ tăng rõ mà khối lượng công việc không đổi thì kiểm tra theo bảng bên dưới.

Máy đời mới thường hiển thị mức tiêu hao trên màn hình hoặc qua hệ thống giám sát từ xa (telematics) của hãng. Nên đối chiếu số đó với sổ ghi tay. Nếu chênh lệch lớn, cần kiểm tra thêm cả việc thất thoát dầu ở bãi.

Checklist nhanh cho thợ lái mỗi ca

• Đầu ca: xả nước lọc tách nước, xem chỉ báo lọc gió, kiểm tra độ chùng xích, bơm mỡ các khớp.
• Trong ca: chọn chế độ theo việc, bật Auto-idle, xoay toa ngắn, xúc đầy gầu.
• Chờ lâu: hạ gầu xuống, về ga thấp, làm mát rồi tắt máy.
• Cuối ca: để ga thấp làm mát turbo theo sổ tay rồi mới tắt khóa, ghi số giờ và số lít dầu.

Khi cần thay lọc gió, lọc nhiên liệu hoặc nhớt cho đợt chạy cao điểm cuối năm, hãy gửi model máy hoặc mã lọc cũ cho Tam Hoàng Minh để được tra đúng mã.