Máy Đào Ra Khói Đen, Yếu Máy Khi Chạy Tải: Kiểm Tra Lọc Gió, Lọc Nhiên Liệu, Turbo Và Kim Phun Theo Thứ Tự Nào

Máy đào ra khói đen yếu máy khi chạy tải là dấu hiệu nhiên liệu cháy không hết: hoặc máy thiếu gió, hoặc dầu phun ra không tơi, không đúng lượng. Ở công trường, nên kiểm tra từ việc đơn giản đến việc phức tạp. Xem lọc gió trước, rồi đến lọc nhiên liệu, sau đó là turbo và đường khí nạp. Kim phun và bơm cao áp để sau cùng.

Cuối năm là mùa chạy tiến độ. Máy kéo tải liên tục cả ngày nên khói đen gặp nhiều hơn hẳn. Nhiều đội thợ tháo kim phun ngay từ đầu, tốn công mà bệnh vẫn còn. Tam Hoàng Minh viết bài này theo hướng chẩn đoán theo triệu chứng, để anh em tự loại trừ những nguyên nhân đơn giản trước khi gọi thợ.

Máy đào ra khói đen yếu máy: phân biệt với khói trắng, khói xanh

Trước khi tháo bất cứ thứ gì, hãy nhìn kỹ màu khói và lúc nào khói ra. Mỗi màu chỉ về một nhóm nguyên nhân khác nhau.

Vài lưu ý thực tế:

• Khói trắng thoáng qua lúc nổ máy buổi sáng, hết khi máy nóng, thường là bình thường.
• Khói đen phụt lên một nhịp lúc vừa ép tải rồi tắt ngay, có thể là turbo chưa kịp lên áp. Khói đen kéo dài suốt lúc làm việc mới là bệnh.
• Máy xúc bốc khói xanh hao nhớt là chuyện khác với khói đen. Khói xanh là đốt nhớt, thường gặp ở máy nhiều giờ chạy. Thay lọc gió hay lọc nhiên liệu không chữa được, phải đo áp suất nén.

Bước 1: Đọc chỉ báo tắc lọc gió, kiểm tra van xả bụi và đường ống nạp

Lọc gió là chỗ dễ kiểm tra nhất và cũng là nguyên nhân hay gặp khi máy xúc khói đen ở công trường bụi. Gió vào ít, dầu vẫn phun đủ, hỗn hợp quá đậm nên cháy không hết.

1. Đọc chỉ báo tắc (restriction indicator). Chỉ báo đo độ sụt áp qua lõi lọc. Khi vạch hoặc kim chuyển sang vùng đỏ là lõi đã đầy bụi, cần thay. Ngưỡng cụ thể tra theo sổ tay máy. Đừng thay chỉ vì nhìn lõi thấy bẩn: lớp bụi ban đầu giúp lõi giữ bụi mịn tốt hơn.
2. Bóp van xả bụi (van cao su ở đáy vỏ lọc). Vỏ lọc tạo dòng xoáy để văng bụi nặng ra van này trước khi tới lõi. Van bị kẹt, rách hoặc bết bùn thì bụi dồn hết lên lõi. Với máy đào nên kiểm tra hằng ngày.
3. Xem đường ống nạp. Kiểm tra ống cao su, cổ dê, chỗ nối từ vỏ lọc vào turbo. Ống bẹp, nứt, cổ dê lỏng đều làm gió vào kém, hoặc tệ hơn là hút bụi chưa lọc vào thẳng động cơ.
4. Kiểm tra gioăng làm kín của lõi. Với lõi kiểu RadialSeal, lắp lệch là bụi lọt qua mép.

Nếu chỉ báo đỏ, thay lõi chính rồi chạy thử có tải. Khói hết thì xong. Khói còn thì sang bước 2.

Vì sao không nên xịt hơi lõi lọc gió để dùng lại

Câu hỏi lọc gió máy đào có nên thổi khí nén gặp rất nhiều. Câu trả lời của Tam Hoàng Minh là không nên. Lý do:

• Catalogue lọc gió động cơ của Donaldson nói rõ các hãng làm lọc gió hạng nặng không khuyến nghị bất kỳ cách vệ sinh nào. Mỗi lần vệ sinh, khả năng giữ bụi của lõi giảm khoảng 20–40% (theo tài liệu của Donaldson).
• Khí nén áp cao có thể làm rách giấy lọc thành lỗ rất nhỏ, mắt thường không thấy. Bụi silica lọt qua sẽ mài mòn xi-lanh, xéc-măng. Đây lại chính là nguyên nhân gây khói xanh về sau.
• Thổi từ trong ra dễ đẩy bụi sang mặt sạch của lõi.
• Lõi an toàn (lõi phụ bên trong) thì tuyệt đối không vệ sinh. Theo Donaldson, lõi này không được làm sạch, chỉ thay mới.

Cách đúng là thay lõi khi chỉ báo chạm ngưỡng tối đa mà nhà sản xuất động cơ hoặc nhà sản xuất máy quy định.

Bước 2: Xả nước cốc lọc thô, thay lọc tách nước và lọc tinh theo cặp

Lọc gió ổn mà máy vẫn khói đen, ì máy khi lên dốc hoặc khi xúc nặng thì kiểm tra lọc nhiên liệu máy đào. Lọc nghẹt làm áp nhiên liệu cấp lên bơm bị thiếu, máy hụt hơi. Diesel bẩn hoặc lẫn nước cũng làm cháy kém và tăng khói.

1. Xả nước cốc lọc thô (lọc tách nước). Mở van xả đáy cốc tới khi ra diesel sạch. Thói quen nên có là xả mỗi sáng trước khi nổ máy.
2. Thay lọc tách nước và lọc tinh cùng lúc. Thay một quả, để quả kia nghẹt thì máy vẫn yếu. Thay theo cặp còn giúp chu kỳ bảo dưỡng dễ theo dõi.
3. Mồi và xả gió hệ thống nhiên liệu đúng quy trình trong sổ tay máy sau khi thay. Còn gió trong đường dầu thì máy khó nổ, rung, hụt ga.
4. Chạy thử có tải. Nếu khói giảm rõ thì nguyên nhân nằm ở lọc hoặc nhiên liệu.

Vậy thay lọc nhiên liệu có hết khói đen không? Nếu lỗi do lọc nghẹt hoặc nhiên liệu bẩn thì có. Nhưng nếu kim phun đã bị mài mòn vì cặn bẩn lâu ngày thì thay lọc chỉ ngăn hỏng thêm, không phục hồi được kim. Việc xử lý diesel lẫn nước kỹ hơn không thuộc phạm vi bài này.

Bước 3: Kiểm tra turbo và rò rỉ đường khí nạp sau turbo

Khi lọc gió và lọc nhiên liệu đã mới mà máy vẫn yếu, khói đen dày lúc ép tải, hãy nghi tới phía khí nạp có áp.

• Độ rơ trục turbo: tắt máy, để nguội, tháo ống vào và lắc trục. Rơ nhiều, cánh nén chạm vỏ hoặc cánh bị mẻ là turbo có vấn đề.
• Van wastegate (nếu có) bị kẹt sẽ làm áp nạp không đúng.
• Đường ống sau turbo và két làm mát khí nạp (intercooler): tìm vết dầu, vết muội quanh cổ dê, ống nứt, két thủng. Rò ở đây thì gió đã nén thoát ra ngoài, lượng gió vào máy ít hơn lượng dầu phun.
• Vết nhớt trong ống nạp: nhiều nhớt bất thường có thể là phớt turbo đã hỏng. Trường hợp này máy còn có thể bốc khói xanh.

Bước 4: Khi nào mới nghi kim phun, bơm cao áp (đặc biệt với máy common rail)

Chỉ nghĩ tới kim phun, bơm cao áp khi ba bước trên đã làm xong mà máy đào vẫn ra khói đen, yếu máy, kèm thêm một trong các dấu hiệu sau:

• Máy rung, giật, nổ không đều, có tiếng gõ lạ.
• Khói đen cả khi tải nhẹ, không chỉ lúc ép tải.
• Máy đời mới báo lỗi liên quan áp suất rail hoặc kim phun.

Với hệ thống common rail, khe hở làm việc trong bơm và kim phun chỉ khoảng vài micron. Hạt bụi cứng và nước trong diesel sẽ mài mòn bệ kim. Kim không đóng kín, dầu nhỏ giọt vào buồng đốt nên gây khói đen và yếu máy. Thợ cần đo cân bằng kim (balance rate) bằng máy chẩn đoán, hoặc ngắt từng máy để tìm kim hỏng. Phát hiện sớm thì có khi chỉ phải xử lý một kim thay vì cả bộ.

Nếu kim phun và bơm đều ổn thì bước cuối là phần cơ khí: chỉnh khe hở xu-páp và đo áp suất nén từng máy. Việc này nên để xưởng làm.

Tra đúng mã lọc gió, lọc nhiên liệu theo model máy và mã OEM

Lắp sai lọc thì mọi bước kiểm tra phía trên đều mất ý nghĩa. Lõi gió lệch kích thước, lọc nhiên liệu sai cấp lọc đều có thể gây lại bệnh cũ. Cách tra đúng:

1. Ghi model máy và đời máy, ví dụ Hitachi ZX200-3, kèm model động cơ (ví dụ Isuzu 4HK1).
2. Chụp mã in trên lọc cũ hoặc mã OEM trong sổ tay.
3. Đối chiếu mã tương đương Donaldson.

Ví dụ trên danh mục của Tam Hoàng Minh: với Hitachi ZX200-3, lõi lọc nhiên liệu tách nước Donaldson P502422 tương đương mã Hitachi 4642641. Mã này cũng dùng cho nhiều model ZX210-3, ZX470-3 và Case CX130. Lọc gió cho ZX200-3 có P500248 và P500249. Các dòng khác như lọc gió chính P113395, lọc gió Donaldson Blue DBA5106 hay lọc nhiên liệu tinh DBF5967 dùng cho các ứng dụng khác. Vì vậy luôn xem bảng thiết bị tương thích trước khi đặt hàng. Toàn bộ danh mục xem tại trang Lọc.

Khi nào nên dừng máy, gọi thợ thay vì chạy tiếp

Không phải lúc nào cũng cố chạy cho kịp tiến độ được. Dừng máy và gọi thợ ngay khi:

• Khói đen dày đi kèm tiếng rít lạ ở turbo, hoặc có tiếng gõ trong máy.
• Khói trắng kéo dài khi máy đã nóng, mức nước làm mát tụt nhanh. Đây có thể là nước làm mát lọt vào buồng đốt.
• Khói xanh nhiều, nhớt hao nhanh bất thường hoặc mức nhớt tụt dưới vạch.
• Nhiệt độ máy tăng cao, đèn báo lỗi động cơ sáng.
• Đã thay lọc gió, lọc nhiên liệu đúng mã mà máy đào ra khói đen yếu máy vẫn không cải thiện.

Chạy tiếp trong các trường hợp này có thể biến một lỗi nhỏ thành hư turbo, hư kim hoặc hư máy. Khi bảo dưỡng lại, nhớ thay nhớt đúng cấp theo sổ tay. Anh em có thể tham khảo dầu động cơ tại trang Dầu - Nhớt - Mỡ.