Chọn Dầu Động Cơ Diesel Máy Công Trình: API CI-4, CK-4, JASO DH-1 Và 15W-40 Hay 20W-50

Chọn dầu động cơ diesel máy công trình bắt đầu từ sổ tay vận hành của động cơ. Lấy cấp API (và JASO DH-1 với nhiều máy Nhật) bằng hoặc mới hơn mức sổ tay yêu cầu, rồi chọn cấp độ nhớt SAE theo nhiệt độ môi trường nơi máy làm việc. Với 15W-40, Komatsu và Caterpillar cho dùng trong dải nhiệt độ rộng, lên tới 50 °C.
Đọc nhãn dầu động cơ diesel máy công trình: cấp API và cấp SAE
Trên can dầu có hai thông tin cần đọc trước tiên.
- Cấp chất lượng API: nhóm bắt đầu bằng chữ C dành cho động cơ diesel, ví dụ CH-4, CI-4, CJ-4, CK-4. Theo API, bốn cấp này lần lượt nhắm tới các đời động cơ đạt chuẩn khí thải năm 1998, 2004, 2010 và 2017.
- Cấp độ nhớt SAE: dạng xW-yy như 15W-40. Số trước chữ W là cấp mùa đông, nói về khả năng khởi động và bơm dầu khi lạnh. Số sau là cấp độ nhớt ở nhiệt độ làm việc (đo ở 100 °C).
- Cấp JASO (nếu có): dầu cho động cơ Nhật thường ghi thêm JASO DH-1 hoặc DH-2.
Một điểm nhận biết tại hiện trường: từ 01/12/2016, dầu cấp FA-4 phải in biểu tượng API dạng riêng và không được ghi chung với cấp C. Thấy FA-4 trên nhãn thì dừng lại, đọc kỹ phần dưới trước khi đổ.
Các cấp API CH-4, CI-4, CJ-4, CK-4: cấp nào dùng thay được cấp nào
Theo tài liệu API 1509, cấp mới được pha để vượt tiêu chí của cấp cũ:
- CK-4 vượt tiêu chí CJ-4, CI-4 (kể cả CI-4 PLUS) và CH-4, dùng được cho động cơ yêu cầu các cấp đó.
- CJ-4 vượt tiêu chí CI-4 (kể cả CI-4 PLUS) và CH-4.
- CI-4 tốt hơn CH-4 và dùng được cho động cơ yêu cầu CH-4. Trang phân loại của API ghi thêm CI-4 dùng thay được CD, CE, CF-4, CG-4.
- CH-4 tốt hơn CF-4, CG-4 và dùng được cho động cơ yêu cầu hai cấp này.
CI-4 được pha riêng cho động cơ có tuần hoàn khí thải (EGR). Ký hiệu CI-4 PLUS đi kèm cho biết dầu chống tăng độ nhớt do muội và chống loãng do cắt tốt hơn. Tuy vậy, chính API nhắc rằng cấp mới thường, nhưng không phải lúc nào cũng, bao hàm tính năng của cấp cũ. Vì vậy quy tắc cuối cùng vẫn là sổ tay của hãng máy.
Sai lầm hay gặp là dùng dầu cấp thấp hơn yêu cầu. Tài liệu của Hitachi xếp dầu API CD trở xuống vào loại chất lượng thấp: mòn và ăn mòn tăng, hao dầu, kỳ thay dầu bị rút ngắn.
FA-4 không phải bản nâng cấp của CK-4
FA-4 chỉ có ở một số độ nhớt XW-30, pha cho một số động cơ đường bộ chọn lọc đạt chuẩn khí nhà kính 2017. Độ nhớt ở nhiệt độ cao, cắt cao (HTHS) của FA-4 nằm trong khoảng 2,9–3,2 cP, trong khi CK-4 dạng XW-30 phải từ 3,5 cP trở lên. API ghi rõ FA-4 không dùng thay được cho CK-4, CJ-4, CI-4, CH-4. Chỉ dùng FA-4 khi nhà sản xuất động cơ cho phép.
CF-4 đã hết hiệu lực
API đã xếp CF-4 (cùng CD, CF, CF-2, CG-4) vào nhóm hết hiệu lực (obsolete) và cảnh báo các cấp này không phù hợp với hầu hết động cơ diesel ô tô sản xuất sau 2009. Một số động cơ đời cũ vẫn có thể ghi CF trong sổ tay; khi đó làm theo sổ tay của máy đó.
Lưu huỳnh trong nhiên liệu
CH-4 và CI-4 dùng được với nhiên liệu chứa lưu huỳnh tới 0,5% khối lượng. CJ-4 và CK-4 dùng với nhiên liệu tới 500 ppm lưu huỳnh. API lưu ý: nhiên liệu trên 15 ppm có thể ảnh hưởng độ bền hệ xử lý khí thải và chu kỳ thay dầu, khi đó cần hỏi nhà sản xuất động cơ về chu kỳ thay. CK-4 cũng giới hạn tro sunfat tối đa 1,0%.
JASO DH-1 là gì, máy Nhật có cần không
JASO DH-1 là tiêu chuẩn dầu diesel của Nhật, ban hành năm 2000 dưới tên JASO M355:2000. Theo tài liệu của Hitachi, lý do ra đời là từ năm 1996 một số dầu API CG-4 không đạt yêu cầu mòn cơ cấu xu-páp (valve train wear) trên động cơ Nhật. Động cơ Nhật dùng cò mổ dạng trượt, còn nhiều động cơ Âu Mỹ dùng dạng con lăn, nên chịu mòn khác nhau.
DH-1 lấy nền API CD rồi cộng thêm yêu cầu riêng của các hãng Nhật: chống mòn cơ cấu xu-páp, phân tán muội và bền oxy hoá. Chỉ số kiềm tổng (TBN) tối thiểu là 10,0 mgKOH/g.
- Komatsu: dòng dầu DH dành cho động cơ đạt quy định khí thải off-road lần 3 (Tier 3) trở về trước, tính năng JASO DH-1 trở lên, API CI-4. Dòng LA tro thấp dành cho động cơ Tier 4, đạt JASO DH-2 trở lên và API CK-4.
- Hitachi: dầu DH-1 dùng cho động cơ Euro II, IIIa và đời cũ hơn; không khuyến cáo cho động cơ Euro IIIb và Interim Tier 4 có bộ lọc muội và xử lý NOx.
Chiều ngược lại thì khác: bảng dữ liệu bản Bắc Mỹ của Komatsu EO15W40-LA (CK-4, tro thấp) ghi dùng được cả cho động cơ Tier III trở về trước. Trước khi chọn, hãy kiểm tra đời khí thải trên nhãn động cơ.
15W-40 hay 20W-50 cho máy công trình
Dải nhiệt độ môi trường do hãng máy công bố cho dầu của chính hãng đó:
- Komatsu 15W-40 (EO15W40-DH, EO15W40-LA): dùng quanh năm từ −15 đến 50 °C. Komatsu 10W-30: từ −20 đến 40 °C.
- Cat DEO 15W-40: từ −9,5 đến 50 °C; Cat DEO 10W-30: từ −18 đến 40 °C (theo brochure Cat Fluids bản 03/2011, cần đối chiếu sổ tay hiện hành).
- Volvo CE: dầu VDS-4.5 cho chu kỳ dài có hai cấp 15W-40 và 10W-30.
Hai dải trên khác nhau giữa các hãng, không gộp thành một bảng chung. Theo bảng SAE J300 mà tài liệu kỹ thuật Vipec trích lại, dầu cấp 50 có độ nhớt ở 100 °C cao hơn cấp 40, tức đặc hơn ở nhiệt độ làm việc.
Nói thật với khách: trong các tài liệu Komatsu, Caterpillar, Volvo CE và Hitachi mà Tam Hoàng Minh đã đọc, không thấy khuyến cáo dầu 20W-50 cho động cơ diesel của máy. Chỉ dùng 20W-50 khi sổ tay của máy cho phép cấp này.
Chu kỳ thay dầu động cơ theo giờ máy
Chu kỳ thay phụ thuộc model, loại dầu, loại lọc và nhiên liệu. Hai ví dụ có điều kiện rõ:
- Caterpillar: với Cat DEO 15W-40 hoặc 10W-30, có thể thay dầu tới 500 giờ nếu dùng dịch vụ phân tích dầu S.O.S và lọc dầu Cat (brochure 03/2011).
- Volvo CE (thông báo 04/2021): tối đa 1.000 giờ hoặc 12 tháng, chỉ khi dùng dầu Volvo VDS-4.5 và lọc dầu hiệu năng cao Volvo, cho các máy có sẵn từ nhà máy (xe tải khớp nối A25G–A60H, máy xúc lật L60H–L350H, một số máy xúc đào EC140E–EC950F). Máy cũ làm theo sổ tay.
Ngoài hai trường hợp trên, Tam Hoàng Minh không đưa con số chung. Hãy theo sổ bảo dưỡng của từng máy, và hỏi hãng động cơ nếu dùng dầu CJ-4, CK-4 với nhiên liệu trên 15 ppm lưu huỳnh.
Idemitsu Diesel CI-4/DH-1 15W-40: đạt những tiêu chuẩn gì
Idemitsu Diesel CI-4/DH-1 15W-40 là dầu gốc khoáng, đa cấp, dành cho đội máy hỗn hợp có động cơ diesel yêu cầu API CI-4, CH-4/SL, SJ và JASO DH-1. Tài liệu sản phẩm của Idemitsu (ghi ngày 18.05.2015) nêu dùng được cho động cơ có EGR và common rail, xe off-road, máy móc, máy phát.
Tiêu chuẩn đạt theo TDS: API CI-4, CH-4/SL, SJ; JASO DH-1; ACEA E7-08; Mack EO-M+; MB 228.2/3; MTU Type 2; MAN M3275; Renault RLD-2; Volvo VDS-3; Cummins CES 20076/77/78. TDS không ghi API CK-4.
| Thông số điển hình (TDS 18.05.2015) | Giá trị |
|---|---|
| Độ nhớt ở 40 °C | 110,1 cSt |
| Độ nhớt ở 100 °C | 14,42 cSt |
| Chỉ số độ nhớt (VI) | 134 |
| TBN (ASTM D2896) | 12,1 mgKOH/g |
| Điểm đông đặc | −42,5 °C |
| Điểm chớp cháy cốc hở (COC) | 234 °C |
Lưu ý khi so số: TBN 12,1 đo theo ASTM D2896, còn ngưỡng 10,0 của DH-1 đo theo phương pháp khác, nên không quy ra phần trăm chênh lệch. Theo cách phân dòng của Komatsu và Hitachi nêu trên, dầu này hợp với động cơ yêu cầu CI-4 hoặc DH-1; động cơ Tier 4 có DPF hoặc SCR cần xem sổ tay.
Tam Hoàng Minh còn có Vipec CIV.10 15W-40, Vipec CFV-8, Idemitsu 20W-50 và MASTER CK-4 10W-30. Xem đầy đủ ở mục dầu động cơ và đối chiếu tiêu chuẩn trên nhãn với sổ tay máy trước khi đặt hàng.
Tài liệu tham khảo
- API 1509 — Engine Oil Licensing and Certification System, ấn bản 23 (2025) — API
- API Oil Categories — API
- Lubricants & coolant (FENS00935) — Komatsu
- Danh mục dầu động cơ diesel — Komatsu Nhật Bản
- EO15W40-LA Product Data Sheet — Komatsu
- Cat Fluids – Oils, bản 03/2011 — Caterpillar (Toromont Cat)
- Extends Oil Change Intervals to 1,000 Hours (04/2021) — Volvo CE
| Cấp API | Động cơ / khí thải nhắm tới | Dùng thay được cho | Nguồn |
|---|---|---|---|
| CK-4 | Đường bộ khí thải 2017 và non-road Tier 4, cả đời trước; nhiên liệu tới 500 ppm S | CJ-4, CI-4 (kể cả CI-4 PLUS), CH-4 | API 1509 |
| CJ-4 | Đường bộ khí thải 2010 và non-road Tier 4, cả đời trước; nhiên liệu tới 500 ppm S | CI-4 (kể cả CI-4 PLUS), CH-4 | API 1509 |
| CI-4 | Động cơ đạt khí thải 2004 (áp dụng từ 2002), có EGR; nhiên liệu tới 0,5% S | CH-4; trang phân loại API ghi thêm CD, CE, CF-4, CG-4 | API 1509, API Oil Categories |
| CH-4 | Động cơ 4 kỳ cao tốc đạt khí thải 1998 và đời trước; nhiên liệu tới 0,5% S | CF-4, CG-4 | API 1509 |
| FA-4 | Một số động cơ đường bộ đạt chuẩn khí nhà kính 2017; chỉ XW-30; nhiên liệu ≤ 15 ppm S | Không thay được CK-4, CJ-4, CI-4, CH-4 | API 1509 |
| CF-4 | API đã xếp hết hiệu lực (obsolete) | Chỉ theo sổ tay của động cơ đời cũ | API 1509 bảng A-1 |
