Nhớt Động Cơ Máy Đào: CI-4 Hay CK-4, Đọc Nhãn API Thế Nào Và Khi Nào Cần Dầu Ít Tro

Chọn nhớt máy đào CI-4 hay CK-4 phải dựa vào sổ tay máy, không dựa vào việc cấp nào mới hơn. Máy đời cũ không có bộ lọc hạt (DPF) hay bộ xử lý khí thải thường chỉ cần nhớt API CI-4. Máy đời mới đạt Tier 4 Final hoặc Stage V thì phải dùng đúng cấp dầu hãng ghi, thường là CJ-4 hoặc CK-4 ít tro. Theo API, dầu CK-4 dùng được cho động cơ yêu cầu CI-4, còn chiều ngược lại thì không.
Ký hiệu 15W-40 và CI-4 trên can nhớt nghĩa là gì
Nhãn can nhớt diesel thường có hai thông tin. Mỗi thông tin cho biết một điều khác nhau.
- 15W-40 là cấp độ nhớt SAE: cho biết dầu đặc hay loãng. Số trước chữ W chỉ khả năng chảy khi máy còn nguội, lúc mới đề. Số 40 chỉ độ nhớt khi máy đã nóng, đo ở 100°C. Ví dụ, tài liệu của nhớt CIV.10 15W-40 ghi độ nhớt động học ở 100°C trong khoảng 12,5–16,3 cSt.
- CI-4, CK-4 là cấp chất lượng API: cho biết dầu đã qua những bài thử nào, như chống mài mòn, giữ muội than, chống cặn và chịu nhiệt. Chữ C dùng cho động cơ diesel. Chữ cái thứ hai càng về sau thì cấp càng mới.
- Các tiêu chuẩn đi kèm: như JASO DH-1 của Nhật, ACEA E7 của châu Âu, hoặc tiêu chuẩn riêng của hãng động cơ (Cummins, Volvo, MB…). Nếu sổ tay máy ghi một tiêu chuẩn cụ thể thì đây là chỗ cần so.
Nói ngắn gọn: cấp SAE chọn theo nhiệt độ môi trường, còn cấp API chọn theo đời động cơ. Hai thứ này không thay thế cho nhau.
CI-4, CJ-4, CK-4: cấp API nhớt diesel máy công trình khác nhau chỗ nào
Dưới đây là các điểm chủ máy công trình cần biết. Thông tin lấy theo bảng phân loại của Viện Dầu khí Hoa Kỳ (API).
- CI-4 (ra đời năm 2002): dành cho động cơ diesel tốc độ cao có hệ thống hồi lưu khí xả EGR. Dầu này dùng được với nhiên liệu có hàm lượng lưu huỳnh tới 0,5% khối lượng. Nó cũng dùng thay được cho các cấp cũ hơn như CH-4, CG-4, CF-4.
- CJ-4 (theo chuẩn khí thải đời 2010): làm ra cho động cơ có bộ lọc hạt DPF và các bộ xử lý khí thải khác. Cấp này giới hạn tro sulfat tối đa 1,0%. Nó thay được cho CI-4 PLUS, CI-4, CH-4.
- CK-4 (theo chuẩn đời 2017): dùng được cho động cơ yêu cầu CJ-4, CI-4 PLUS, CI-4 và CH-4. Giới hạn tro sulfat vẫn tối đa 1,0% như CJ-4.
- FA-4 (cùng thời với CK-4): là loại dầu có độ nhớt nhiệt độ cao thấp hơn. API ghi rõ FA-4 không tương thích ngược với CK-4, CJ-4 và CI-4. Vì vậy, đừng nhầm FA-4 là bản nâng cấp của CK-4.
Về nhiên liệu, API ghi CJ-4 và CK-4 dùng được với dầu diesel có lưu huỳnh tới 500 ppm. Tuy nhiên, nếu nhiên liệu trên 15 ppm thì độ bền của bộ xử lý khí thải và chu kỳ thay nhớt có thể bị ảnh hưởng. Lúc đó cần hỏi hãng động cơ về chu kỳ thay.
Đổ nhớt CK-4 cho máy đào đời cũ có được không, ngược lại thì sao
CK-4 cho máy đời cũ chỉ yêu cầu CI-4
Về tiêu chuẩn thì được. Theo API, CK-4 đáp ứng vượt yêu cầu của CI-4 và CH-4. Các hãng dầu cũng ghi như vậy. Mobil Delvac Legend 15W-40 CK-4 có liệt kê thêm CJ-4, CI-4 PLUS, CI-4, CH-4. TotalEnergies Rubia Works 4000 15W-40 cũng ghi CK-4, CJ-4, CI-4, CH-4. Vì vậy, đổ CK-4 cho máy đào đời cũ không gây hại theo tiêu chuẩn.
Có hai điểm cần lưu ý:
- Máy cũ, bạc và séc măng đã mòn, lại dùng diesel lưu huỳnh cao thì nên rút ngắn chu kỳ thay. Hãy theo dõi màu nhớt và mức hao nhớt, đừng kéo dài chu kỳ chỉ vì dầu là cấp mới.
- Nếu sổ tay máy ghi tiêu chuẩn riêng của hãng động cơ, như JASO DH-1 hay một mã Cummins, thì phải kiểm tra dầu CK-4 đó có ghi tiêu chuẩn này hay không.
CI-4 cho máy đời mới yêu cầu CK-4
Không nên làm. Dầu CI-4 không bị giới hạn tro như CJ-4 và CK-4. Khi dùng lâu, lượng tro thừa sẽ đọng trong bộ lọc hạt DPF. Tro này không đốt tái sinh được, làm DPF nhanh nghẹt. Máy sẽ báo lỗi, yếu máy và phải tháo DPF đi vệ sinh. Ngoài ra, dùng sai cấp dầu so với sổ tay còn có thể gây tranh chấp khi xử lý hư hỏng với hãng.
Dầu ít tro (low ash) máy công trình và máy có bộ xử lý khí thải
Dầu ít tro là dầu động cơ có giới hạn lượng tro sulfat, phốt pho và lưu huỳnh trong phụ gia. Châu Âu gọi nhóm này là Low SAPS. Phụ gia chứa kim loại (canxi, magie, kẽm) giúp trung hòa axit và chống mài mòn. Nhưng khi cháy, các chất này để lại tro. Với máy không có DPF, tro theo khói ra ngoài. Với máy có DPF, tro bị giữ lại trong lõi lọc.
Những máy thường bắt buộc dùng dầu ít tro:
- Máy đào, máy xúc lật, máy ủi đời mới đạt Tier 4 Interim/Final hoặc Stage IV/V. Các máy này có DOC, DPF, SCR (dùng dung dịch AdBlue/DEF).
- Máy nhập khẩu từ thị trường Mỹ, châu Âu, Nhật đời gần đây. Cần xem tem khí thải trên động cơ và sổ tay.
Ví dụ thực tế: Komatsu có bán riêng dầu 15W40 Low Ash CK4 (mã 1401104H2) cho động cơ của hãng. Điều này cho thấy với máy đời mới, chuyện dầu ít tro đã nằm trong khuyến cáo của nhà sản xuất. TotalEnergies cũng ghi Rubia Works 4000 15W-40 dùng cho động cơ có bộ xử lý khí thải đạt EU Stage IV và US EPA Tier 4 Final.
Ngược lại, phần lớn máy đào đời cũ đang chạy ở Việt Nam là máy không có DPF. Nhóm máy này không bắt buộc dùng dầu ít tro. Dầu CI-4 với phụ gia kiềm (TBN) cao vẫn hợp, nhất là khi máy chạy dầu DO lưu huỳnh 0,05S.
Tra cấp nhớt trong sổ tay máy: tìm ở mục nào
- Xác định đời động cơ. Xem tem trên nắp máy hoặc thân động cơ. Ghi lại model máy, model động cơ, số khung, năm sản xuất và mức khí thải (Tier/Stage).
- Mở mục chất bôi trơn. Trong sổ tay vận hành và bảo dưỡng (Operation and Maintenance Manual), mục này thường có tên Fuel, coolant and lubricants hoặc Recommended lubricants. Bảng ở mục này ghi cấp API hay tiêu chuẩn của hãng cho từng hệ thống.
- Xem biểu đồ nhiệt độ. Ngay cạnh bảng thường có biểu đồ chọn cấp SAE (10W-30, 15W-40…) theo nhiệt độ môi trường.
- Đọc ghi chú về nhiên liệu. Máy có DPF thường có ghi chú bắt buộc dùng diesel lưu huỳnh thấp và dầu ít tro. Một số hãng còn ghi chu kỳ thay nhớt khác nhau tùy hàm lượng lưu huỳnh.
- Chép lại dung tích và chu kỳ thay. Chu kỳ thay nhớt và lọc nhớt lấy theo khuyến cáo của nhà sản xuất trong sổ tay. Mất sổ thì hỏi hãng hoặc gửi số khung để tra.
Nhớt 15W-40 cho máy xúc trên website Tam Hoàng Minh và cách chọn theo sổ tay
Trên website, Tam Hoàng Minh đang có hai dòng nhớt 15W-40 cấp CI-4 cho động cơ diesel máy công trình:
- Vipec CIV.10 SAE 15W-40: cấp tính năng API CI-4, gốc bán tổng hợp. Tài liệu ghi TBN tối thiểu 12,5 mgKOH/g. Có quy cách xô 18 lít, thùng 25 lít, phuy 200 lít.
- Nhớt Idemitsu CI-4 15W40 (Idemitsu Diesel CI-4/DH-1 15W-40): ghi API CI-4, CH-4/SL, JASO DH-1, ACEA E7-08, Volvo VDS-3, Cummins CES 20076/77/78. Hãng khuyến nghị dùng cho động cơ có EGR, common rail, xe off-road và máy công trình.
Cách chọn nhanh:
| Sổ tay máy ghi | Nên chọn |
|---|---|
| API CH-4 hoặc CI-4, máy không có DPF | Nhớt 15W-40 cấp CI-4 như CIV.10 hoặc Idemitsu CI-4/DH-1 |
| JASO DH-1 (thường gặp ở máy Nhật) | Ưu tiên loại ghi rõ DH-1, ví dụ Idemitsu CI-4/DH-1 15W-40 |
| API CJ-4 hoặc CK-4, Low Ash, máy có DPF/SCR | Dùng dầu ghi đúng cấp đó trên nhãn. Gửi model máy để Tam Hoàng Minh tư vấn |
| Tiêu chuẩn riêng của hãng động cơ | Đối chiếu từng tiêu chuẩn trên bảng thông số dầu trước khi mua |
Nhớt 15W-40 và 20W-50 khác nhau ở độ nhớt. 20W-50 đặc hơn ở cả lúc nguội lẫn lúc nóng. Ở miền Nam, trời nóng quanh năm nên cả hai đều có thể nằm trong biểu đồ nhiệt độ của sổ tay. 15W-40 là cấp được nhiều hãng máy công trình ghi phổ biến. Một số chủ máy cũ, hao nhớt nhiều thì chọn 20W-50, nhưng chỉ nên dùng khi sổ tay cho phép. Tam Hoàng Minh có cả CIV.10 20W-50 cho trường hợp này.
Khi thay nhớt, nhớ thay lọc nhớt cùng lúc. Xem thêm lọc Donaldson tại danh mục Lọc, các dòng dầu mỡ khác tại Dầu - Nhớt - Mỡ.
| Cấp API | Đời chuẩn | Giới hạn tro sulfat | Dùng thay được cho | Ghi chú cho chủ máy |
|---|---|---|---|---|
| CI-4 | 2002 | Không giới hạn theo kiểu ít tro | CH-4, CG-4, CF-4, CE, CD | Hợp máy đời cũ không có DPF |
| CJ-4 | Chuẩn khí thải 2010 | Tối đa 1,0% | CI-4 PLUS, CI-4, CH-4 | Làm cho động cơ có DPF |
| CK-4 | Chuẩn 2017 | Tối đa 1,0% | CJ-4, CI-4 PLUS, CI-4, CH-4 | Dùng được cho máy cũ lẫn máy mới yêu cầu CK-4 |
| FA-4 | Chuẩn 2017 | Theo chuẩn FA-4 | Không tương thích ngược | Không dùng thay CK-4/CI-4 trừ khi sổ tay ghi |
