Bảo Dưỡng Máy Xúc, Máy Đào Mùa Mưa: Checklist Trước, Trong Và Sau Ca Làm
Bảo dưỡng máy xúc mùa mưa tập trung vào ba việc: chặn nước vào nhiên liệu, vào dầu thủy lực và vào các khớp chốt. Trước ca, xả nước cốc lọc tách nước và kiểm tra lọc thở thùng thủy lực. Sau ca, bơm mỡ các chốt và đổ gần đầy thùng nhiên liệu để giảm hơi nước đọng qua đêm.
Tháng 10, Đông Nam Bộ vẫn còn mưa. Máy đào, máy xúc ở công trường Đồng Nai, Bình Dương, TP.HCM thường đỗ ngoài trời. Dưới đây là checklist Tam Hoàng Minh soạn theo từng hệ thống, đọc nhanh trên điện thoại.
Mưa ảnh hưởng tới hệ thống nào trên máy xúc?
Nước không chỉ vào từ trên trời rơi xuống. Phần lớn đến từ hơi ẩm ngưng tụ khi đêm mát hơn ngày, và từ bùn nước khi máy làm việc ở nền ngập.
| Hệ thống | Nước vào bằng đường nào | Hậu quả |
|---|---|---|
| Nhiên liệu | Hơi ẩm ngưng tụ trong thùng qua đêm, dồn về lọc sơ cấp | Ăn mòn, hại bơm và kim phun |
| Thủy lực | Không khí ẩm đi qua lọc thở khi mức dầu lên xuống; nắp thùng kín không tốt | Dầu đục, sủi bọt, gỉ trong thùng, lọc nhanh nghẹt |
| Hút gió | Nắp chụp hở, ống hút nứt, mưa tạt | Lọc gió ướt, nghẹt nhanh |
| Khớp chốt, mâm xoay | Mưa và bùn rửa trôi mỡ cũ | Mòn bạc chốt, kêu, rơ |
| Điện | Giắc cắm, hộp cầu chì bị ẩm | Báo lỗi chập chờn |
Checklist trước ca: xả nước lọc nhiên liệu, kiểm tra lọc thở, cửa hút gió
1. Xả nước lọc nhiên liệu
Lọc nhiên liệu sơ cấp nằm giữa thùng dầu và bơm tiếp vận. Phía dưới thường có cốc trong để nhìn thấy nước, cặn, kèm van xả. Nước nặng hơn diesel nên lắng xuống đáy cốc. Riêng nước dạng nhũ tương rất khó lắng, đây là thứ nguy hiểm với kim phun điện tử.
Caterpillar khuyên xả nước ở lọc tách nước hằng ngày, trước khi đổ thêm nhiên liệu. Nếu cabin có đèn báo nước trong nhiên liệu, đèn sáng là xả ngay.
- Tắt máy, để máy đứng trên nền phẳng.
- Đặt khay hứng dưới cốc lọc.
- Mở van xả, cho chảy tới khi ra dầu sạch, không còn nước, cặn.
- Đóng van, lau khô.
- Mồi lại hệ nhiên liệu nếu sổ tay máy yêu cầu.
Ví dụ: lọc tách nước Donaldson P502566 (spin-on, Beta 75 = 12 micron theo ISO 4548-12) dùng cho Komatsu PC138US, PC88MR, PW118MR-11, WA100M-6.
2. Kiểm tra lọc thở thùng thủy lực
Khi máy làm việc, mức dầu trong thùng lên xuống liên tục. Không khí ra vào qua lọc thở. Donaldson coi đây là chi tiết rẻ nhưng hay bị bỏ quên. Lọc thở bẩn, ướt hoặc thiếu nắp là cửa cho hơi ẩm và bụi vào dầu.
- Xem lọc thở có nứt, mất nắp, đọng nước không.
- Lau sạch quanh nắp thùng, kiểm tra gioăng.
- Thay lọc thở nếu bẩn hoặc ẩm. Tham khảo lọc thở Donaldson P502574, dùng cho Komatsu PC200-8M0, CAT 320D, Case CX210E; mã tương đương JCB 334G1512.
3. Kiểm tra cửa hút gió
- Nắp chụp đầu ống hút còn nguyên, không hở.
- Ống hút, kẹp ống không nứt, không lỏng.
- Xem chỉ báo nghẹt lọc gió trước khi nổ máy.
Checklist trong ca: bảo vệ máy đào ngày mưa
Nhận biết máy xúc bị nước vào dầu thủy lực
Nhìn dầu qua mắt thăm hoặc lấy ít dầu ra lọ trong. Hình dạng dầu cho biết khá nhiều:
| Hình dạng dầu | Có thể do | Nên làm gì |
|---|---|---|
| Đục, trắng như sữa | Lẫn nước | Dừng kiểm tra, lấy mẫu phân tích |
| Sẫm màu, đặc | Quá nhiệt, dầu xuống cấp | Kiểm tra két làm mát, mức dầu |
| Màu bình thường nhưng sủi bọt nhiều | Lọt khí | Kiểm tra mức dầu, đường hút, nắp thùng |
Dấu hiệu đi kèm: gỉ trong thùng, lọc thủy lực nhanh nghẹt, máy phản hồi chập chờn, tiếng kêu lạ. Các dấu hiệu này chưa chắc chỉ do nước. Cách chắc chắn là lấy mẫu dầu gửi phân tích. Nguyên nhân hay gặp: thùng kín không tốt, mức dầu thấp, hở đường hút.
Lưu ý khi làm việc ở nền ngập
- Tra mục làm việc trong nước, bùn trong sổ tay vận hành của máy.
- Không để nước ngập tới mâm xoay, bánh răng quay toa và motor di chuyển nếu sổ tay không cho phép.
- Lội nước xong, bơm mỡ ngay các điểm bị ngập.
Checklist sau ca: bơm mỡ, đổ đầy nhiên liệu, đỗ máy đúng chỗ
- Bơm mỡ chốt, khớp: lịch phổ biến là hằng ngày (mỗi 10 giờ), đối chiếu sổ tay. Mưa rửa trôi mỡ cũ; bơm tới khi mỡ mới đẩy nước, bùn ra khỏi bạc chốt.
- Đổ gần đầy thùng nhiên liệu: Cat khuyên đổ đầy cuối mỗi ngày. Thùng ít khoảng trống thì ít không khí ẩm, ít nước ngưng tụ qua đêm. Chừa khoảng giãn nở theo sổ tay.
- Không đỗ máy khi chưa xả lọc tách nước và chưa đổ nhiên liệu.
- Đỗ máy chỗ cao, tránh vũng trũng. Hạ gầu xuống đất.
Chọn mỡ theo cấp ghi trong sổ tay. Mỡ gốc calcium như PALCO Chassis (NLGI 2, có phụ gia kháng nước) hợp với chốt, khớp hay dầm mưa, nhưng chịu nhiệt thấp hơn. Điểm nóng hơn như ổ trục nên dùng mỡ gốc lithium như DOGA Lithium MP (điểm nhỏ giọt trên 170°C).
Khi nào cần thay lọc hoặc thay dầu sớm hơn lịch?
Không có con số rút ngắn chung cho mọi máy. Cách làm đúng:
- Mở sổ tay máy, tìm mục điều kiện khắc nghiệt (severe conditions).
- Thay sớm khi thấy: nước xả ra nhiều mỗi ngày; đèn báo nước trong nhiên liệu sáng lại liên tục; dầu thủy lực đục hoặc có bọt; lọc gió báo nghẹt.
- Nghi dầu lẫn nước thì lấy mẫu phân tích trước khi quyết định thay.
Vật tư nên có sẵn cho mùa mưa
| Vật tư | Dùng cho | Ghi chú |
|---|---|---|
| Lọc nhiên liệu tách nước | Hệ nhiên liệu | Tra theo model máy, ví dụ P502566 |
| Lọc thở thùng thủy lực | Hệ thủy lực | Ví dụ P502574 |
| Lọc gió | Hút gió | Thay khi chỉ báo nghẹt |
| Mỡ kháng nước NLGI 2 | Chốt, khớp | Theo cấp mỡ trong sổ tay |
| Dầu thủy lực đúng cấp ISO VG | Thay khi dầu lẫn nước | Kiểm tra cấp dầu trong sổ tay |
| Khay hứng, lọ lấy mẫu dầu | Xả nước, kiểm tra dầu | Để sẵn trên xe dịch vụ |
Xem thêm các dòng lọc Donaldson tại danh mục Lọc. Đội bảo dưỡng máy công trình Đồng Nai, Bình Dương, TP.HCM có thể gửi model máy để Tam Hoàng Minh tra mã phù hợp qua hotline 0973 910 532 hoặc nút "Yêu cầu báo giá".